ലോക നാഗരികതകളുടെ ചരിത്രത്തിലേക്ക് കണ്ണോടിച്ചാൽ, മാനവരാശിയുടെ സാംസ്കാരികവും സാങ്കേതികവുമായ വളർച്ചയിൽ നിർണ്ണായക പങ്ക് വഹിച്ച ഏറ്റവും പുരാതനവും സങ്കീർണ്ണവുമായ ചരിത്ര പശ്ചാത്തലമാണ് ഇന്ത്യയ്ക്കുള്ളത്. സിന്ധു നദീതട സംസ്കാരം മുതൽ വേദകാലഘട്ടവും ഗുപ്ത സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ സുവർണ്ണ നാളുകളും വരെ നീളുന്ന ഭാരതത്തിന്റെ ഭൂതകാലം വിജ്ഞാനത്തിന്റെയും കലയുടെയും നവീകരണങ്ങളുടെയും ഒരു പെരുമഴക്കാലമായിരുന്നു. ഈജിപ്തിലെയും മെസൊപ്പൊട്ടേമിയയിലെയും നാഗരികതകൾക്കൊപ്പം തന്നെ, അല്ലെങ്കിൽ അവയേക്കാൾ കൂടുതൽ വിസ്തൃതിയിലും പുരോഗതിയിലും നിലനിന്നിരുന്ന ഒന്നായിരുന്നു പുരാതന ഭാരതീയ സംസ്കാരം.
'ഇന്ത്യ' എന്ന നാമത്തിന്റെ ഉത്ഭവവും പുരാണ പശ്ചാത്തലവും
'ഇന്ത്യ' എന്ന പേര് വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ അതിർത്തിയിലെ വിശാലമായ സിന്ധു (Indus) നദിയിൽ നിന്നാണ് ഉരുത്തിരിഞ്ഞു വന്നത്. എന്നാൽ നമ്മുടെ രാജ്യത്തിന്റെ ഭരണഘടന അനുസരിച്ചുള്ള ഔദ്യോഗിക നാമമായ 'ഭാരതം' എന്നത് പുരാതന ഭാരതീയ ഇതിഹാസമായ മഹാഭാരതത്തിലെ ഐതിഹാസിക ചക്രവർത്തിയായ ഭരതന്റെ നാമവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. പുരാണങ്ങൾ അനുസരിച്ച് ഭരത ചക്രവർത്തി മുഴുവൻ ഉപഭൂഖണ്ഡത്തെയും കീഴടക്കി സമാധാനത്തിലും ഐക്യത്തിലും ഭരണം നടത്തി. ഇതിനെത്തുടർന്ന് ഈ ഭൂഭാഗം 'ഭാരതവർഷം' അല്ലെങ്കിൽ ഭാരതത്തിന്റെ ഉപഭൂഖണ്ഡം എന്നറിയപ്പെട്ടു.
പുരാവസ്തു തെളിവുകൾ പ്രകാരം ഇന്ത്യൻ ഉപഭൂഖണ്ഡത്തിൽ ആദിമ മനുഷ്യരുടെ (Homo heidelbergensis) സാന്നിധ്യം 2,50,000 വർഷത്തിലേറെ പഴക്കമുള്ളതാണ്. അതിനാൽ തന്നെ ലോകത്തിൽ മനുഷ്യവാസം തുടർച്ചയായി നിലനിന്നിരുന്ന ഏറ്റവും പഴയ പ്രദേശങ്ങളിലൊന്നായി ഭാരതം കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. കല്ലു കൊണ്ടുള്ള ആയുധങ്ങളും പുരാതന അവശിഷ്ടങ്ങളും ഇവിടെ സാങ്കേതികവിദ്യയുടെയും മനുഷ്യ നാഗരികതയുടെയും പുരാതന വേരുകളെ വ്യക്തമാക്കുന്നു.
സിന്ധുനദീതട സംസ്കാരം: വിപ്ലവകരമായ നഗരാസൂത്രണം
ക്രിസ്തുവിന് മുൻപ് 7000 മുതൽ ആരംഭിക്കുന്ന സിന്ധുനദീതട സംസ്കാരം ലോകത്തിലെ തന്നെ ഏറ്റവും വികസിതമായ നാഗരികതകളിൽ ഒന്നായിരുന്നു. ഹാരപ്പ, മോഹൻജൊ-ദാരോ തുടങ്ങിയ വലിയ നഗരങ്ങൾ ഇതിന്റെ തെളിവുകളാണ്. ചുടുകട്ടകൾ കൊണ്ട് നിർമ്മിച്ച വീടുകൾ, വിശാലമായ മുറ്റങ്ങൾ, കാറ്റിന്റെ ദിശ അനുസരിച്ച് വായു സഞ്ചാരം ഉറപ്പാക്കുന്ന രീതികൾ (Wind catchers) എന്നിവ അന്നത്തെ വാസ്തുവിദ്യാ മികവിനെ കാണിക്കുന്നു.
ഇന്നത്തെ ആധുനിക നഗരങ്ങളെപ്പോലും അത്ഭുതപ്പെടുത്തുന്ന ഫ്ലഷ് ടോയ്ലറ്റുകൾ, അടച്ചുപൂട്ടിയ മലിനജല ഡ്രെയിനേജ് സംവിധാനങ്ങൾ, പൊതു കുളങ്ങൾ എന്നിവ സിന്ധു നദീതട സംസ്കാരത്തിന്റെ പ്രത്യേകതയായിരുന്നു. അക്കാലത്ത് മെസൊപ്പൊട്ടേമിയയുമായും ഈജിപ്തുമായും വ്യാപാര ബന്ധങ്ങളുണ്ടായിരുന്ന ഭാരതം, വെങ്കലം, ചെമ്പ്, ടിൻ തുടങ്ങിയ ലോഹങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് അതിവിശിഷ്ടമായ കലാസൃഷ്ടികളും നിർമ്മിച്ചിരുന്നു.
വേദകാലഘട്ടവും സനാതന ധർമ്മത്തിന്റെ വികാസവും
ഹാരപ്പൻ സംസ്കാരത്തിന്റെ പതനത്തിന് ശേഷം ആരംഭിച്ച കാലഘട്ടമാണ് വേദകാലഘട്ടം (c. 1500 - c. 500 BCE). ഈ കാലഘട്ടത്തിലാണ് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും പുരാതനമായ ഹൈന്ദവ വിശുദ്ധ ഗ്രന്ഥങ്ങളായ നാല് വേദങ്ങളും, പുരാണങ്ങളും, മഹാഭാരത-രാമായണാദി ഇതിഹാസങ്ങളും രൂപപ്പെടുന്നത്. പ്രപഞ്ചത്തിന് ഒരു ശാശ്വതമായ ക്രമവും ലക്ഷ്യവുമുണ്ടെന്ന് വിശ്വസിക്കുന്ന 'സനാതന ധർമ്മം' എന്ന ജീവിതചര്യയും ആശയവും ഈ കാലയളവിൽ കൂടുതൽ വ്യവസ്ഥാപിതമായി.
സനാതന ധർമ്മത്തിൽ അധിഷ്ഠിതമായ ഭാരതീയ ചിന്താഗതിയിൽ ബ്രഹ്മം എന്ന പരമസത്യത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയാണ് പ്രപഞ്ചത്തെ വീക്ഷിക്കുന്നത്. ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ സമൂഹത്തിൽ നിലവിൽ വന്ന തൊഴിലധിഷ്ഠിത വർണ്ണ വ്യവസ്ഥ പിന്നീട് കാലക്രമേണ കർശനമായ ജാതിവ്യവസ്ഥയായി രൂപപ്പെടുകയാണുണ്ടായത്.
തത്ത്വചിന്തകളുടെ സംഗമം: ജൈന, ബുദ്ധ, ചാർവാക ദർശനങ്ങൾ
ബിസി ആറാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ഭാരതം വൻ സാമൂഹിക-സാംസ്കാരിക വിപ്ലവത്തിന് സാക്ഷ്യം വഹിച്ചു. യാഥാസ്ഥിതിക ആചാരങ്ങൾക്കെതിരെ ചിന്തിക്കുകയും വേദങ്ങളുടെ പ്രാമാണികതയെ ചോദ്യം ചെയ്യുകയും ചെയ്തുകൊണ്ട് രണ്ട് മഹത്തായ മതങ്ങൾ ജന്മമെടുത്തു. വർദ്ധമാന മഹാവീരൻ ജൈനമതത്തിനും, സിദ്ധാർത്ഥ ഗൗതമൻ ബുദ്ധമതത്തിനും തറക്കല്ലിട്ടു. വ്യക്തിഗതമായ പ്രബുദ്ധതയ്ക്കും അഹിംസയ്ക്കും അവർ പ്രാധാന്യം നൽകി.
ഇതോടൊപ്പം തന്നെ ഭൗതികവാദത്തിന് പ്രാധാന്യം നൽകിയ 'ചാർവാക' എന്ന ദാർശനിക പ്രസ്ഥാനവും വളർന്നുവന്നു. അമാനുഷിക ശക്തികളെ തള്ളിക്കളയുകയും ഇന്ദ്രിയാനുഭൂതികൾക്ക് മുൻഗണന നൽകുകയും ചെയ്ത ചാർവാക ദർശനം, പിന്നീട് ഭാരതീയ ചിന്താഗതിയിൽ പ്രായോഗികവും അനുഭവപരവുമായ ശാസ്ത്രീയ നിരീക്ഷണങ്ങൾക്ക് വഴിയൊരുക്കി.
മഹത്തായ സാമ്രാജ്യങ്ങൾ: മൗര്യ, ഗുപ്ത യുഗങ്ങൾ
വിദേശ അധിനിവേശങ്ങളായ പേർഷ്യൻ, ഗ്രീക്ക് (അലക്സാണ്ടർ) ആക്രമണങ്ങൾക്ക് ശേഷം ഭാരതത്തിൽ ഉയർന്നുവന്ന ഏറ്റവും ശക്തമായ സാമ്രാജ്യമായിരുന്നു മൗര്യ സാമ്രാജ്യം (ക്രി.മു. 322-185). ചന്ദ്രഗുപ്ത മൗര്യൻ സ്ഥാപിച്ച ഈ സാമ്രാജ്യത്തെ അശോക ചക്രവർത്തി തന്റെ ഭരണത്തിൻ കീഴിൽ സമാനതകളില്ലാത്ത ഉന്നതിയിലെത്തിച്ചു. കലിംഗ യുദ്ധത്തിലെ രക്തച്ചൊരിച്ചിലിന് ശേഷം ബുദ്ധമതം സ്വീകരിച്ച അശോകൻ, അഹിംസയും ധർമ്മവും പ്രചരിപ്പിക്കാൻ ലോകത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിലേക്ക് മിഷനറിമാരെ അയച്ചു. അശോക സ്തംഭങ്ങളും ശാസനകളും ബുദ്ധമതത്തെ ലോകമതമായി വളർത്തുന്നതിൽ വലിയ പങ്ക് വഹിച്ചു.
തുടർന്ന് വന്ന ഗുപ്ത സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ (ക്രി.വ. 322-550) കാലഘട്ടമാണ് ഭാരതീയ ചരിത്രത്തിലെ 'സുവർണ്ണ കാലഘട്ടം' എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ഗുപ്ത ഭരണാധികാരികളുടെ കീഴിൽ കല, സാഹിത്യം, ശാസ്ത്രം, ഗണിതം, ജ്യോതിശാസ്ത്രം, വാസ്തുവിദ്യ എന്നിവയിൽ അവിശ്വസനീയമായ മുന്നേറ്റങ്ങളുണ്ടായി.
പ്രശസ്ത ഗണിതശാസ്ത്രജ്ഞനായ ആര്യഭട്ടൻ പൂജ്യത്തിന്റെ (Zero) പ്രാധാന്യം കണ്ടെത്തുകയും ജ്യോതിശാസ്ത്രപരമായ നിരവധി സിദ്ധാന്തങ്ങൾ മുന്നോട്ടുവെക്കുകയും ചെയ്തു. വരാഹമിഹിരൻ ജ്യോതിശാസ്ത്ര രംഗത്ത് പുതിയ കണ്ടെത്തലുകൾ നടത്തി.
മഹാകവി കാളിദാസൻ തന്റെ വിഖ്യാത നാടകമായ 'അഭിജ്ഞാന ശാകുന്തളം' രചിച്ചത് ഈ കാലഘട്ടത്തിലാണ്. അജന്ത, എല്ലോറ ഗുഹകളിലെ അതിമനോഹരമായ ചുവർചിത്രങ്ങളും കൊത്തുപണികളും നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടതും ഗുപ്ത യുഗത്തിലാണ്.
ഗുപ്താനന്തര കാലഘട്ടവും അധിനിവേശങ്ങളും
ഗുപ്ത സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ പതനത്തിന് ശേഷം ഹർഷവർദ്ധനൻ (AD 590-647) ഉത്തരേന്ത്യയെ ഒരുമിപ്പിച്ചു ഭരിച്ചെങ്കിലും അദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണത്തോടെ കേന്ദ്രീകൃത ഭരണം തകർന്നു. തുടർന്ന് ഭാരതം നിരവധി ചെറിയ രാജ്യങ്ങളായി വിഭജിക്കപ്പെട്ടു. എ.ഡി 712-ൽ മുഹമ്മദ് ബിൻ കാസിമിന്റെ വരവോടെ ഇസ്ലാമിക അധിനിവേശങ്ങൾക്ക് തുടക്കമായി. പിൽക്കാലത്ത് ഡൽഹി സുൽത്താനേറ്റുകളും മുഗൾ സാമ്രാജ്യവും ഭാരതത്തിൽ അധികാരം ഉറപ്പിച്ചു.
തുടർന്ന് പോർച്ചുഗീസ്, ഫ്രഞ്ച്, ബ്രിട്ടീഷ് കമ്പനികളുടെ വരവോടെ വിദേശ അധിനിവേശത്തിന്റെ കറുത്ത നാളുകളിലേക്ക് ഭാരതം നീങ്ങി. 1947-ൽ സ്വാതന്ത്ര്യം നേടുന്നത് വരെ നൂറ്റാണ്ടുകളോളം വിദേശ ഭരണത്തിന് ഭാരതം വിധേയമായെങ്കിലും, പുരാതന ഭാരതം ലോകത്തിന് നൽകിയ ശാസ്ത്ര, ദാർശനിക, സാംസ്കാരിക സംഭവനകൾ എന്നും മാനവരാശിയുടെ വഴികാട്ടിയായി നിലകൊള്ളുന്നു.
Ancient India emerged as a major center of world civilization, shaping history through its rich culture, knowledge, philosophy, science, literature, architecture and influential traditions across generations.